![]()
فیدلیو (Fidelio,op72 )
فیدلیو نام تنها اپرای باقیمانده از لودویگ وان بتهوون کبیر است.اپرایی در 2 پرده بر اساس متن ژان نیکولاس بویلی (Jean-Nicolas Bouilly) فرانسوی که لیبرتوی آلمانی آنرا ژوزف سونلایتنر(Joseph Sonnleithner)نگاشته شده است. اپرا داستان زنی بنام لئوناره(Léonore) را روایت میکند که به لباس مبدل و با نام جعلی فیدلیو وارد زندان سیاسی اسپانیا میشود تا شوهرش فلورستان(Florestan )را از مرگ نجات دهد.
مطمئناً داستان و نمایشنامه ی اپرا با موسیقی قدرتمندش متناسب و هم شان نیست ولی به احتمال زیاد روحیه ی قهرمانی و آزادیخواه شخصیت های اصلی داستان سبب جلب نظر بتهوون شده است.موسیقی این اپرا که در دوره ی میانی آهنگسازی بتهوون تصنیف شده است مانند سایر آثارش در این دوران دارای ویژگی های قهرمانانه و فضاهای غم واندوه شکوهمند است. در این اپرا مانند سایر موسیقی های آوازی بتهوون خوانندگان نیاز به تکنیک بالایی دارند.اساساً همانطور که اشاره شد موسیقی این اثر بر خلاف نمایشنامه اش بسیار قابل تامل و تاثیر گذار است و درین اثر هم ما متوجه سختگیری های بتهوون و تعهدش به اثر میشویم.

محتمل است سفارش تصنیف این اپرا در اوایل سال 1803 توسط امناوئل شیکانه در (Emanoel Schikaneder) که آخرین مدیر اپرای موتزارت بود برای تئاتر وین به بتهوون داده شده باشد اما قبل از اینکه بتهوون نسخه ای از موسیقی این اپرا را تسلیم کند قرارداد از طرف شیکانه در فسخ شد و رقیب او بارون براون (Baron Braun)مدیر هاف تئاتر وارد معامله شد و قرارداد جدید با بتهوون منعقد کرد. در ابتدا این اپرا در سه پرده تنظیم شده بود و بتهوون برای ساختن موسیقی این اپرا بسیار مشتاقانه و با پشتکار تلاش کرد و طرح اصلی آنرا (بنا به عادت همیشگی اش) هزاران بار تغییر داد. و بالاخره هنگامیکه شهر وین کاملاً تحت تصرف سربازان فرانسوی بود در تاریخ 20 نوامبر 1805 برای اولین بار اجرا شد. اغلب تماشگران افسران فرانسوی بودند و آنها نمیتوانستند داستانی اسپانیایی که کلماتش آلمانی بود را درک کنند بنابراین در سه شب اجرا ،این اپرا با شکست مواجه شد.
دوستان و اطرافیان بتهوون ناراحت و مایوس شدند و سعی داشتند اپرای مزبور را از شکست نجات دهند ، به همین خاطر بتهوون را تحت فشار قرار دادند تا در موسیقی اپرا تجدید نظر کند و پیشنهاد دادند ساختار سه پرده ای اپرا را تغییر داده و به دو پگرده خلاصه اش کند،بالاخره آهنگساز پیشنهاد ها را پذیرفت و با کمک دوستش اشتفان وان برونینگ (Stephan von Breuning) اپرا را به دو پرده خلاصه کرد و خود آهنگساز اورتور بسیار زیبایی برای اپرا نوشت که امروزه آن اورتور بنام لئونور شماره سه شناخته میشود.پس از این تغییرات اپرا در 29 مارچ اجرا شد و به توفیق نسبی دست یافتولی بتهوون پس از مشاجره ای با مدیر تماشاخانه آنرا تعطیل کرد.
این نسخه از اپرا تا سال 1814 در طاقچه آهنگساز خاک میخورد اما در آن سال باز در آن کاملا تجدید نظر کرد و گئورگ فردریخ ترایشتکه (Georg Friedrich Treitschk) درام شناس معروف زمان در متن آن تغییرات اساسی داد . این مرتبه مردم وین برای دیدن این اپرا غوغا کردند و آن را برای شروع فصل اپرا در هاف اوپر انتخاب نمودند. و در تاریخ بیست و سه می سال 1814 برای نخستین بار بنام فیدلیو (قبل از این تاریخ اپرا بنام لئونور نامیده میشد) اجرا شد و با استقبال فوق العاده ای روبرو شد و مقبولیت خاص و عام یافت. شوبرت 17 ساله در این اجرا از تماشاچیان بوده است و میگویند برای تهیه بلیط این اپرا مجبور شده کتابهای مدرسه اش را بفروشد. دراین اجرا دستیار بتهوون میشل اوملف (Michael Umlauf) به علت افزایش شدت ناشنوایی بتهوون اپرا را رهبری کرده است- او همان شخصی ست که سمفونی نهم بتهوون را بعدها رهبری میکند- نقش پیزارو (Pizarro) را یان میشل ووگل (Johann Michael Vogl) اجرا میکند. این شخص را ما به خاطر همکاریش با شوبرت میشناسیم.
جالب توجه است که بتهوون برای این اپرا در نسخه های مختلفش چهار اورتور نوشته است.که امروزه آنها را بنام های لئونور شماره1،2،3 و فیدلیو میشناسیم همه ی این اورتور ها زیبا و تحسین برانگیز است و ازمیان آنها لئونور شماره سه ،شاهکار بی بدیلی ست که حتی به خودی خود می تواند یک پوئم سمفونی یا حتی سمفونی دهی در یک موومان باشد،اما به قول منتقدی به علت اینکه این اورتور ده ها مرتبه هیجان انگیز تر از هر داستانی ست برای شروع اپرایی همچون فیدلیو که در صحنه های نخست از لحاظ متن سبک استمتناسب نمی آید. به همین خاطر امروزه اورتور فیدلیو که مربوط به نسخه سال 1814 میباشد در ابتدای اپرا اجرا میشود و لئونور شماره سه بنا بر سنتی باقیمانده از گوست مالر عزیز (Gustav Mahler) بین پرده اول و دوم اجرا میشود که از لحاظ اتمسفر به پرده ی دوم نزدیکتر است.
برای خواندن خلاصه ی پرده های اول و دوم اپار از سایت ویکی پدیا اینجاکلیک کنید.

Maria Callas and Fidelio
ماریا کالاس-ایزدبانوی اپرا-در سال 1944 هنگامیکه یونان تحت تصرف سربازان نازی بود برای اولین در زندگی هنری خود این اپرا را در آتن اجرا کرد.خود ماریا کالاس درباره ی این اجرا می نویسد:" خواننده ی دیگری قرار بود نقش لئونر را اجرا کند اما این خواننده زحمتی برای آماده کردن این نقش به خود نداد و با شروع تمرین ها و آماده نبودن نقش اول ، از من تقاضا شد به جای او این نقش را اجرا کنم،از آنجا که کاملا به آن تسلط داشتم با کمال میل پذیرفتم."
کلیه نقدهایی که از این اجرا وجود دارد همگی گواه بر موفقیت اجرا و موفقیت ماریا کالاس است.
الکساندرو لالااونی مینویسد : ماریا کالو گروپولوس (در یونان با نام سابقش شناخته میشد) از استعداد تئاتری کم نظیری برخوردار است،صدای زیبا و موزیکالیته ی قوی او قابل ستایش است،اگرچه تکنیک صدایش هنوز به تعلیم و کار نیاز دارد تا کامل شود،با در نظر گرفتن سن کم و بی تجربگی او در اجرا آثار بزرگی چون فیدلیو باید به او به عنوان لئونور تبریک بگوئیم.
الویرا هیدالگو (معلم ماریا) در باره این اجرا سال ها بعد چنین مینویسد :
ماریا این نقش را مانند یک خواننده ی حرفه ای اجرا کرد،در واقع لئونور را بازی نکرد،ماریا خود لئونور بود.
همنطور که گفته شد این اپرا در آخرین سال اشغال یونان اجرا شد و بیشتر حاضرین افسران آلمانی بودند که هنوز پیروزی از آن خود میدانستند و از شکستی که در پیش داشتند آگاه نبودند.
ماریا در صحنه ای از نقش لئونور ،معشوق خود را با باز کردن زنجیر اسارت به
آزادی میرساند و آریایی که اجرا میکند چون پیامی از آزادی یونان ،چنان بر حاضران یونانی تاثیر میگذاردکه همه می ایستند و او را تشویق میکنند و بالاخره چند ماه پس از اجرای این اپرا در تاریخ دوازده اکتبر 1944 یونان آزاد میشود.
موفقیت ماریا کالاس یک شبه در تمام شهر آتن پخش شد و این شاید آغاز شهرت ماریا کالاس بزرگ بود.
منابع:
- کتاب مردان موسیقی نوشته ی والالس براک وی و هربرت واینستاک- ترجمه ی دکتر مهدی فروغ – انتشارات رودکی با همکاری انتشارات نگاه
- کتاب ستایش هنر ، ستایش عشق نوشته ی کاملیا مسیح – نشر ثالث
http://en.wikipedia.org/wiki/Fidelio
http://www.opera-guide.ch/opern_komponisten.php?uilang=en&first-letter=B






